Van EPC NR tot fossielvrije warmtevoorziening: hoe ziekenhuis ZAS Cadix zijn warmtevoorziening klaarmaakt voor 2050

Expertises

  • Energie
  • Energieaudit

Ook een recent gebouwd ziekenhuis is niet vanzelf klaar voor de klimaatdoelen van 2050. Voor ZAS Cadix in Antwerpen brachten we daarom drie studies samen in één traject: het EPC NR, een energieaudit en een haalbaarheidsstudie naar een CO₂-neutrale uitbating.  De conclusie is helder: dankzij de goede gebouwschil en geschikte afgiftesystemen is het ziekenhuis klaar om de transitie naar fossielvrije verwarming in te zetten. 

Een modern ziekenhuis, maar toch nog op aardgas

ZAS Cadix, een campus van Ziekenhuis aan de Stroom, telt ruim 70.000 m² in Antwerpen-Noord. Hoewel het een modern ziekenhuis is, kende het project een ontwikkelings- en bouwtraject van meer dan 10 jaar. Daardoor weerspiegelen de technische installaties nog niet volledig de ambities die vandaag gelden op het vlak van klimaatneutraliteit. Het gebouw beschikt over een goed geïsoleerde gebouwschil, maar de warmteopwekking komt vandaag nog grotendeels uit aardgas: drie condenserende ketels en een warmtekrachtkoppeling (WKK), aangevuld met een warmtepomp op een BEO-veld van ca. 40 boringen. In 2025 was aardgas nog goed voor bijna 40% van het totale energieverbruik. De warmteopwekking zal centraal staan op weg naar CO₂-neutraliteit. 

EPC NR: meten is weten

ZAS Cadix moet vanaf 2028 minimaal een EPC-label E behalen. Dit label wordt bepaald door het aandeel hernieuwbare energie en restwarmte in het totale energieverbruik. 

Op dit moment zijn er onvoldoende (nauwkeurige) meetgegevens bij ZAS Cadix. Zo ontbreken onder meer de gegevens van enkele commerciële ruimtes. Daardoor heeft het gebouw momenteel EPC-label X of ‘onbepaald’. Een tussentijdse berekening op basis van de warmtemeters en elektriciteitsmeters van de warmtepomp toont een aandeel hernieuwbare energie aan van 6%: net voldoende voor een EPC-label E. Ons advies is om de bestaande meters periodiek uit te lezen en een elektrische submeter op de warmtepomp te voorzien. 

© ZAS

Energieaudit: de juiste maatregelen in de juiste volgorde

In de energieaudit legden we de doelstellingen voor 2050 vast: volledige fossielvrije verwarming. Vervolgens brachten we in kaart welke maatregelen daarvoor nodig zijn en in welke volgorde ze het best worden uitgevoerd.

Ruimte voor zonnepanelen is er op deze binnenstedelijke campus nauwelijks. Zonnepanelen in de gevel (BIPV) zijn een optie, maar technisch complexer en duurder. De grote hefboom zit dus bij de warmteopwekking. Dat leidde tot de kernvraag: kan het ziekenhuis volledig op warmtepompen draaien?

Haalbaarheidsstudie: kan het ziekenhuis op lage temperatuur?

Een warmtepomp werkt het meest efficiënt bij een lage aanvoertemperatuur. Daarom onderzochten we of de bestaande afgiftesystemen voldoende warmtevermogen kunnen leveren met een temperatuurregime van 45/35°C.

  • Luchtgroepen: zo’n 805 kW aan verwarmingsvermogen in de luchtgroepen werd reeds ontworpen voor een lagetemperatuurregime. Slechts een vijftal luchtgroepen (samen ca. 144 kW) werken met 70/50 °C. Daar zal waarschijnlijk een aanpassing van de verwarmingsbatterij nodig zijn, bijvoorbeeld met een extra DX-batterij.
  • Radiatoren: we bouwden een dynamisch model en analyseerden de meest kritieke ruimtes bij koude winteromstandigheden. De resultaten tonen aan dat de bestaande radiatoren bij 45/35 °C voldoende verwarmingsvermogen kunnen leveren. De radiatoren zijn dus klaar voor de transitie. 
  • Sanitair warm water: vandaag wordt het water boven 60 °C gehouden om legionella te voorkomen. Het ziekenhuis test een systeem met koper-zilverionisatie, waardoor de temperatuur op termijn naar ongeveer 50 °C zou kunnen dalen, wat een warmtepomp een flink stuk efficiënter laat werken.

Restwarmte uit de koeling: een verborgen warmtebron

Een ziekenhuis koelt het hele jaar door. De drie koelmachines voeren hun warmte vandaag af aan de buitenlucht. Uit de meetgegevens en berekening blijkt echter dat zelfs in de koudste maanden meer dan driemaal zoveel restwarmte beschikbaar is als nodig om de SWW-vraag te dekken. Op jaarbasis is de restwarmte zelfs van dezelfde grootteorde als het huidige aardgasverbruik, al valt het grootste overschot in de zomer wanneer de warmtevraag laag is.

We werkten twee scenario’s uit:

  • Restwarmte voor sanitair warm water. De koelmachines laden een buffervat op voor de productie van sanitair warm water. Door de warmteproductie en warmtevraag uur per uur naast elkaar te leggen, konden we een compact systeem voorstellen met een beperkte elektrische bijverwarming.
  • Restwarmte voor het verwarmingscircuit. De koelmachines geven hun warmte aan een lagetemperatuursverwarmingscircuit. Lucht-waterwarmtepompen springen bij wanneer de restwarmte niet volstaat. Eventueel worden ze ondersteund door boosterwarmtepompen.

Wat kan jij hieruit meenemen?

Of je nu een ziekenhuis, zorgcampus, school of kantoorgebouw beheert, de lessen uit dit project gelden breed:

  • Begin met meten. Zonder de juiste meters geen correct EPC NR-label en geen betrouwbaar beeld van je warmtevraag en energieverbruik.
  • Check je afgiftesystemen voor je investeert. Vaak kan er meer op lage temperatuur dan je denkt, zonder dure vervangingen.
  • Kijk eerst naar je eigen restwarmte. Koelmachines, serverruimtes of processen zijn vaak de meest voor de hand liggende duurzame warmtebron, en je hebt ze al.
  • Bekijk het geheel. Door EPC NR, energieaudit en haalbaarheidsstudie te combineren, krijg je één samenhangende routekaart in plaats van losse rapporten.

Klaar om jouw routekaart uit te tekenen?

Wil je weten welke stappen jouw gebouw moet zetten richting label E (en verder) en een fossielvrije warmtevoorziening? Ons team van energie-experts denkt graag met je mee, van de eerste meting tot een concreet stappenplan. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

Contacteer ons